Ontdek elke dag een artikel over een inspirerende bestemming: duurzaam, ecologisch en respectvol
Nr. 1 reissite in Vlaanderen
275 jaar na zijn dood is Johann Sebastian Bach springlevend. Niet alleen in concertzalen of op streamingplatformen, maar ook, en vooral, in Thüringen. In het hart van Duitsland zette de jonge Bach zijn eerste stappen. Als kind, als muzikant, als mens. Maar een reis naar de Vrijstaat Thüringen draait om meer dan alleen Bach. De regio verrast met haar prachtige steden, rijke cultuur, grote contrasten én mooie eenvoud.
Als je door de straten van Eisenach wandelt, voel je het ritme van een stad die leeft op klanken van het verleden. Hier begon het allemaal. Niet in een metropool in Duitsland, maar in een bescheiden stad aan de voet van het Thüringerwoud. Johann Sebastian Bach werd hier geboren in 1685, in een indrukwekkende muzikale familie. Vele familieleden verdienden hun kost met muziek in Eisenach. Voor Johann Sebastian hing een muzikale carrière in de lucht.
De Bach-familie was een instituut. Zijn vader, Ambrosius Bach, dirigeerde, regelde optredens, leidde de stadsensembles, en plantte tegelijk een liefde voor muziek die generaties zou overstijgen. Johann groeide op als jongste van acht, met muziek als moedertaal. Tien jaar woonde hij in Eisenach, wanneer hij na de dood van zijn ouders introk bij zijn oudste broer. Vandaag kan je die jonge jaren opnieuw beleven in het Bachhaus, het huis waar hij geboren werd. Of juister: het huis waar hij vermoedelijk geboren werd, want over het exacte adres wordt er nog getwist. Maar dat mag de ervaring zeker niet drukken. Het museum is bijzonder goed opgebouwd: een authentiek 15de-eeuws woonhuis met houten balken, gekoppeld aan een moderne, strak vormgegeven nieuwbouw vol beleving.
Een gids-muzikant verwelkomt je niet met een standaard, van buiten geleerd tekstje, maar met muziek op eeuwenoude instrumenten uit de collectie. Een klavecimbel uit 1750, een viola da gamba met een rijke geschiedenis. Terwijl de tonen de ruimte vullen, krijg je verhalen te horen over Bach, zijn vrienden, zijn inspiratiebronnen en zijn pittige karakter. De tentoonstelling laat je binnenkijken in zijn wereld. Van familieportretten tot een originele partituur, van audiovoorbeelden tot een interactieve ruimte waar je zelf een fuga kunt ontleden. Niet enkel informatief, maar meeslepend. Het museum is echt een muzikale tijdreis.
Eisenach is méér dan de geboorteplaats van Bach. Het is ook de stad van Maarten Luther, die hier zijn schooljaren doorbracht. In het Lutherhuis ontdek je hoe de theoloog zijn stempel op Europa drukte en hoe een appelboom in de tuin niet alleen Newton inspireerde. Je kan er letterlijk in de tuin wandelen waar Luther tot inzicht kwam: “Als ik wist dat morgen de wereld zou vergaan, dan zou ik vandaag een appelboom planten”.
En dan is er nog de Wartburg, de iconische burcht die hoog boven de stad uittorent. Hier vertaalde Luther het Nieuwe Testament in het Duits. Hier weerklonken later ook de noten van Wagner. En hier, boven op de heuvel, lijkt het alsof het verleden zich nog altijd even luid laat horen.
Eisenach is geen grootstad, maar wel een stad met grote namen. Bach. Luther. Wagner. En tegelijk blijft het een plek waar je op je gemak door kleine straatjes slentert, een koffie drinkt op het marktplein, en het gevoel krijgt dat cultuur nooit elitair is geweest. Ze zit gewoon in de muren. In het bakstenen ritme van de stad. Als je Bach écht wil begrijpen, begin dan hier. Niet bij de grote symfonieën of de latere meesterwerken, maar bij het kleine jongetje dat leerde luisteren, tussen de orgelpedalen en dorpsklokken. Eisenach is zijn eerste noot en een mooi begin van je reis door Thüringen.
Na Eisenach toont Erfurt zich als de stad waar de familie Bach niet alleen kon componeren, maar ook kon léven. Erfurt was geen vaste woonplaats van Johann Sebastian Bach zelf, maar speelde wél een belangrijke rol in het leven en de muzikale dynastie van de familie. Bij je aankomst merk je dat dit de grootste stad is van Thüringen, en toch komt ze verrassend ontspannen over. Geen toeristendrukte, geen overgeorganiseerde cultuurhysterie, maar wel een stad waar geschiedenis gewoon naast je op het terras lijkt te zitten. Misschien zelfs met een glas Riesling in de hand.
Je hoeft geen muziekkenner te zijn om hier aan je trekken te komen. Erfurt leeft van zijn verleden, maar heeft ook nu veel te bieden. De oude binnenstad is charmant en goed bewaard, de pleinen zijn levendig en de winkels zijn van het type dat je nieuwsgierig maakt. Shopliefhebbers halen hun hart op, cultuurliefhebbers ook.
In de Kaufmannskirche, midden in de stad, gaven de ouders van Johann Sebastian Bach elkaar hun jawoord. Een detail? Misschien. Maar het is net dat soort menselijke ankerpunten dat Erfurt zo rijk maakt. De componistenfamilie heeft hier generaties gewoond en ook Johann Sebastian kwam hier vaak naar familiefeesten. Vandaag zijn die connecties nog voelbaar, zeker tijdens de jaarlijkse Thüringer Bachwochen. Dat is een festival waarbij je de barok herbeleeft met prachtige, intieme concerten.
Na een stadstour voorbij alle Bach-plekken, klim je de zeventig trappen vanaf de imposante Domplatz op, richting de kathedraal van Erfurt. Een monument met een gotisch hart en een imposante klokkentoren. Petersberg, net ernaast, biedt een fraai uitzicht en is tegelijk een soort openluchtgeschiedenisles: van de Fransen tot de Pruisen, iedereen heeft hier wel eens gevochten.
Maar Erfurt heeft ook humor. Bernd das Brot, een mopperend, vierkant stuk kinderbrood uit het Duitse tv-programma KIKA, staat als standbeeld te wachten op selfies. Een icoon voor jong en oud. En geloof het of niet: kinderen herkennen hem sneller dan Bach.
Erfurt wordt ook wel eens het Thüringse Rome genoemd. Niet omdat er gladiatoren rondlopen, maar omwille van de vele kerken. Meer dan 20 torens steken boven de stad uit. Voeg daar de Alte Synagoge bij – een van de oudste nog bewaarde synagogen van Europa – en je begrijpt dat religie, muziek en macht hier altijd in dialoog zijn geweest.
Maar wat Erfurt écht bijzonder maakt, is de balans. Je kan er verdwalen tussen de vakwerkhuizen op de Krämerbrücke, een brug die aanvoelt als een levendig middeleeuws marktje. Of je springt op de tram en zit vijf minuten later op een modern terras met een lekkere wijnkaart. De stad is groot genoeg om te verrassen, maar compact genoeg om op je gemak te verkennen. En dat is zeldzaam.
Erfurt was voor Bach geen woonplaats, maar wel een belangrijke tussenstop en een plaats van ontmoeting, herinnering en muziek. Voor reizigers vandaag is het net zo: een tussenpunt dat blijft hangen. Misschien niet de meest luidruchtige, maar wél een van de meest harmonieuze steden van de reis. De stad in het midden van Duitsland lijkt wel een perfecte stop. En vergeet ook zeker niet een potje ‘Thüringer Senf’ mee te nemen naar huis!
Wie vanuit Erfurt verder wil reizen in de voetsporen van Johann Sebastian Bach, neemt de trein of de fiets naar Arnstadt. Het is een klein stadje met een groot verleden en was ooit een van de rijkste steden van Duitsland. Met een bloeiende economie en een vurige liefde voor cultuur. Vandaag is het allemaal net iets rustiger, maar voor wie in de voetsporen van Bach wil blijven, is dit wél een onmisbare halte.
Arnstadt is de plek waar de jonge Bach zijn eerste job als organist kreeg, amper 18 jaar oud. Volgens de legende kwam hij hier eigenlijk gewoon een nieuw orgel testen, en liet hij meteen zo’n indruk achter dat ze hem meteen een vaste aanstelling gaven. Wat volgde? Een paar bewogen jaren, inclusief een beruchte ‘vakantie’ naar Lübeck die iets langer uitliep dan verwacht. Bach ging luisteren naar de beroemde organist Buxtehude, bleef daar een paar maanden hangen, en vergat even zijn bazen in Arnstadt te verwittigen. Hij zou volgens de gids in het Neues Palais de reis te voet hebben afgelegd. Zijn ontslagbrief was uiteindelijk kort, maar krachtig.
Vandaag kan je in de Bachkirche nog steeds luisteren naar orgelconcerten, en wie goed luistert, hoort misschien nog een beetje jeugdige rebellie tussen de noten. De stad biedt ook een kleine tentoonstelling over zijn tijd hier, in een van de kastelen, én een fijne plek om te lunchen op het marktplein.
Arnstadt is klein, maar karaktervol. Geen massa’s toeristen, geen eindeloze musea, maar net daardoor zo charmant. Hou je van een fietsvakantie? Neem dan zeker deze stad als stop. Even stoppen, even stilstaan. En daarna? Terug op weg, naar de volgende stad van Bach.
Er zijn steden die je bezoekt, en steden die je bijblijven. Weimar is het tweede. Je komt hier aan met een lijstje bezienswaardigheden, maar vertrekt met meer vragen dan je had verwacht. Want in deze stad, die ooit het hart vormde van zowel de Verlichting als het Nationaalsocialisme, bestaan tijdperken naast elkaar. Soms botsend, soms hand in hand.
Vele camera’s in Weimar zijn gericht op het bekende beeld van Goethe en Schiller voor het Nationaltheater, de straatmuzikanten of de mooie huizen in de Schillerstraat. Deze straat verbindt de mooiste pleinen van de stad. Zoals de grote markt. Van riddertoernooien tot revolutionair design. Dat is het marktplein van Weimar, vandaag een rustige plek met terrassen. Wat toen kracht en spierballen moest tonen, is vandaag de thuis van marmeren denkkracht. En dat typeert deze stad: alles verandert, maar niets verdwijnt.
Zo ook met Bauhaus, dat uitgerekend in Weimar ontstond in 1919, als een radicaal idee: kunst, ambacht en architectuur in harmonie brengen met de maatschappij. Alles moet functioneel opgebouwd zijn. Onrealistisch? Misschien. Utopisch? Zeker. Maar net in die naïviteit zat de kracht. In een tijd van chaos na de Eerste Wereldoorlog, probeerde Bauhaus een nieuwe wereld te tekenen. Vandaag staat het museum in het Gauforum, het streng-symmetrische complex gebouwd onder Hitlers bewind. Ironisch genoeg is het Bauhausgebouw hier net iets groter dan de andere blokken. Een subtiele, maar symbolische overwinning van creativiteit op controle.
Maar voor Bauhaus waren er andere ideeën die Weimar kleur gaven. Goethe, de homo universalis, woonde hier bijna 50 jaar lang en drukte zijn stempel op alles: kunst, politiek, wetenschap, tuinieren… Zijn huis aan de Frauenplan ademt rust en reflectie: het is een plek waar manuscripten en mineralen moeiteloos naast elkaar liggen. Samen met hertogin Anna Amalia, een vroege pleitbezorgster van intellectuele salons en vrije geest, maakte hij van Weimar het culturele epicentrum van Duitsland. De Rococozaal van haar bibliotheek is een van de mooiste plekken van de stad. Rond, warm, en tegelijk heel esthetisch. Hier las en discussieerde men over de toekomst van Europa, ver voordat het een politiek project werd.
Weimar gaf ook zijn naam aan de eerste Duitse republiek, ontstaan na WOI. Een fragiele democratie, geboren in een culturele stad die plots politiek moest worden. Niet veel later dineerde Adolf Hitler in Hotel Elephant, pal in het centrum. De stad die ooit dromde over verlichting, zag zich langzaam verduisteren. Even verderop ligt Buchenwald, het voormalige concentratiekamp. De gruwel ervan is verstild, maar niet verdwenen. Een bezoek laat je achter met een knoop in de maag – en tegelijk het besef dat herinneren essentieel is.
Gelukkig is Weimar vandaag ook gewoon een stad om door te wandelen, te mijmeren, te fotograferen. Van het uitgestrekte Park an der Ilm, waar Goethe vaak wandelde, tot de musea, kerken en kleurrijke gevels die elke hoek iets nieuws lijken te vertellen. Architectuurliefhebbers kunnen hier dagen verdwalen tussen classicisme, jugendstil en moderne lijnen. Niets is hier oppervlakkig – zelfs een lunch op een plein voelt hier al snel als een hoofdstuk uit een dikker boek. Want zo is deze stad een plek waar ideeën geboren werden, waar contrasten met elkaar in gesprek blijven, en waar je als bezoeker misschien geen antwoorden krijgt, maar wél geraakt wordt.
Als er één gevoel is dat je bijblijft na deze reis, dan is het verwondering. Thüringen is geen regio die op de voorgrond schreeuwt. Ze laat zich pas echt zien aan wie traag reist, goed luistert en zich laat verrassen. En dat doet de deelstaat met verve: via de grootse muziek van Bach, de stille zalen van Buchenwald, de strakke lijnen van Bauhaus en de zachtheid van een wandeling langs de Ilm.
