Ontdek elke dag een artikel over een inspirerende bestemming: duurzaam, ecologisch en respectvol
Nr. 1 reissite in Vlaanderen
Duurzaam reizen wordt steeds belangrijker in de toeristische sector, en Zwitserland speelt daarin een voortrekkersrol. Zwitserland staat wereldwijd bekend om zijn indrukwekkende natuur, berglandschappen en gletsjers. Maar achter dat idyllische beeld schuilt ook een duidelijke strategie om toerisme duurzamer te maken. Met initiatieven zoals het Swisstainable programma, een uitgebreid openbaar vervoersnetwerk en een focus op natuurbehoud zet het land sterk in op een toekomstbestendige reiservaring. Jurgen Groenwals, media & communications manager van Zwitserland Toerisme in de BeLux, geeft uitleg.
Dit artikel kwam tot stand met de hulp van Zwitserland Toerisme. 
Jurgen legt uit wat Swisstainable inhoudt: “Het is een duurzaamheidsprogramma dat wordt toegekend aan toeristische bestemmingen, hotels, restaurants en activiteiten die inspanningen leveren op vlak van duurzaamheid. Het bestaat uit drie niveaus: Level 1 is het basisniveau, terwijl level 2 en vooral level 3 een grotere inzet en meer concrete maatregelen vereisen.” Dat wil zeggen dat hoe hoger het Swisstainable niveau is, hoe uitgebreider de inspanningen voor duurzaamheid zijn.
Bedrijven die mee doen aan het programma, kunnen dat zichtbaar tonen, bijvoorbeeld in hotels waar het vaak duidelijk wordt weergegeven als: “Swisstainable level 1, 2 of 3”. “Daarnaast worden deze gecertificeerde aanbieders ook gepromoot op toeristische websites, zodat reizigers eenvoudig duurzame opties kunnen herkennen en kiezen.”, vertelt Jurgen. Inmiddels zijn al honderden bedrijven aangesloten bij het programma, en groeit het netwerk jaarlijks verder. Het doel is om duurzaamheid stap voor stap te verankeren in de volledige toeristische keten.
Het label vormt een belangrijk onderdeel van duurzaamheid in Zwitserland, maar dat gaat natuurlijk veel verder dan deze certificatie. Jurgen: “In het hele land worden initiatieven genomen om energieverbruik en milieubelasting te beperken, niet enkel op het vlak van reizen. Zo wordt er sterk ingezet op hernieuwbare energie, zoals waterkracht, zonnepanelen en windenergie. Ook transportmiddelen worden steeds duurzamer: het openbaar vervoer is in Zwitserland superbelangrijk. Sommige boten varen op waterenergie en het aantal elektrische voertuigen en bussen groeit voortdurend. Zelfs is er een kabelbaan die gebruik maakt van innovatieve technieken waarbij energie die vrijkomt bij het afdalen wordt gebruikt om de andere cabines omhoog te brengen.”
Ook in de horeca ligt de nadruk op duurzaamheid. Zo maakt Jurgen duidelijk dat restaurants werken met lokale producten en aandacht besteden aan circulaire economie. “Deze aanpak versterkt niet alleen de lokale economie, maar vermindert ook de ecologische impact van voedseltransport. Daarnaast wordt in veel regio’s ook actief gewerkt aan afvalreductie en hergebruik van materialen, wat bijdraagt aan een bredere circulaire aanpak.”
Voor Zwitserland is het meest belangrijke: de indrukwekkende natuur. Er wordt enorm op ingezet om de natuur en de gletsjers te beschermen en te bewaren. “Niet enkel omdat het een pracht is om te zien, maar ook omdat het gewoon een noodzaak wordt. De gletsjers zijn namelijk enorm belangrijk in het land, onder andere voor het behoud van ecosystemen en voor de klimaatregeling, ook zorgen ze voor drinkwater in het land. Als die verdwijnen, kan dat grote gevolgen hebben in de toekomst”, zegt Jurgen.
De focus op duurzaamheid is zeker niet enkel gericht op toerisme. “Het behoud van de natuur speelt een centrale rol in het beleid en het beschermen van landschappen is ook essentieel voor de leefomgeving. Door te investeren in natuurbehoud blijft Zwitserland aantrekkelijk voor bezoekers, terwijl tegelijkertijd belangrijke ecosystemen worden beschermd.”
“Toerisme brengt onvermijdelijk uitdagingen op het vlak van milieu met zich mee, vooral wanneer bezoekers van ver moeten reizen”, zegt Jurgen. “Zo vormen langeafstandsvluchten uit onder meer Azië en Amerika een gigantische bron van uitstoot. Tegelijk zijn deze markten economisch belangrijk voor het land. Om hiermee om te gaan, ontwikkelde Zwitserland de zogenaamde Travel Better Strategy. Deze strategie bestaat uit verschillende pijlers die gericht zijn op duurzamer toerisme.”
Eén van de belangrijkste doelen is het verlengen van verblijven. Jurgen legt uit dat “toeristen worden aangemoedigd om langer in het land te blijven, in plaats van korte bezoeken te maken. Hierdoor wordt de impact van langeafstandsvluchten beter verdeeld over een langere reisperiode.” Daarnaast probeert men toeristen te spreiden over verschillende en minder bekende regio’s en seizoenen. Zo wordt overtoerisme in populaire gebieden verminderd en krijgen minder bekende regio’s meer bezoekers. “Men probeert ook de seizoenen te spreiden, zodat niet iedereen in juli de topattracties van Zwitserland bezoekt. Dat verhoogt ook de levenskwaliteit van lokale bewoners omdat ze niet overspoeld worden met toeristen.”
Publiek transport is één van de belangrijke pijlers van de Travel Better Strategy. Het moet duurzaam zijn en met respect voor de natuur en de lokale gemeenschappen. Een bijkomend doel binnen deze strategie is het stimuleren van een bewuste keuze voor vervoermiddelen met lage CO₂-uitstoot, waarbij de trein expliciet als voorkeursmiddel wordt gepromoot voor internationale reizigers binnen Europa.
“Het uitgebreide openbaar vervoersnetwerk speelt een centrale rol in duurzaam toerisme in Zwitserland. Treinen, bussen en boten vormen de ruggengraat van het transportsysteem en worden voortdurend verder ontwikkeld en geëlektrificeerd. De betrouwbaarheid en punctualiteit van het openbaar vervoer is een belangrijke troef. Het is zelfs een officiële opdracht dat elk dorp minstens twee keer per dag bereikbaar moet zijn met openbaar vervoer, zelfs in afgelegen berggebieden. Dat er auto’s rijden in deze gebieden is uitzonderlijk, naast bijvoorbeeld kleine postbussen.”
Deze investeringen zorgen ervoor dat het openbaar vervoer voor veel inwoners en bezoekers de vanzelfsprekende keuze is. Jurgen vertelt dat “ook CEO’s van grote bedrijven dagelijks gebruik maken van trein of bus, omdat deze betrouwbaar en stipt zijn. Volgens Zwitserland Toerisme is het openbaar vervoer niet alleen een vervoermiddel, maar ook een essentieel onderdeel van de reiservaring zelf, omdat het reizigers toegang geeft tot landschappen die anders moeilijk bereikbaar zijn.” Daarnaast is het belangrijk dat het netwerk van trein, bus en boot in Zwitserland zeer dicht en geïntegreerd is, waarbij aansluitingen zodanig op elkaar afgestemd zijn dat reizen zonder auto mogelijk is in vrijwel het hele land.
Naast het reguliere openbaar vervoer zijn panoramatreinen een populair onderdeel van het Zwitserse toerisme. Bekende trajecten zoals de Glacier Express en de Bernina Express trekken jaarlijks grote aantallen bezoekers. “Deze treinen passen binnen het concept van slow travel, waarbij de reis zelf een belangrijk onderdeel van de ervaring vormt. In plaats van snel van punt A naar punt B te reizen, genieten passagiers onderweg van het landschap en de omgeving”, vertelt Jurgen. Je zou je kunnen afvragen of het grote gebruik van deze treinen ook niet kan zorgen voor vervuiling. Echter zegt Jurgen dat “ondanks hun populariteit blijven treinen een relatief milieuvriendelijk vervoermiddel ten opzichte van andere, dus de impact is klein. Ze kunnen ook grote aantallen reizigers tegelijk vervoeren en veroorzaken per persoon aanzienlijk minder uitstoot dan auto’s of vliegtuigen.”
De panoramatreinen maken deel uit van de zogenaamde “Grand Train Tour of Switzerland”, een uitgewerkte reisroute die de verschillende iconische treinlijnen combineert tot één toeristische beleving door het hele land. Deze trajecten worden internationaal gepromoot als duurzame manier om Zwitserland te ontdekken zonder auto of vliegtuig, waarbij het landschap zelf centraal staat in de reiservaring.
Om reizigers aan te moedigen duurzamer te reizen, wordt sterk ingezet op het gebruik van openbaar vervoer in het land. Jurgen: “Dat wordt actief gepromoot via de Swiss Travel Pass, waarmee bezoekers eenvoudig toegang krijgen tot onbeperkt gebruik van het volledige netwerk. Reizen naar Zwitserland met de trein vanuit andere landen is ook perfect mogelijk, maar vraagt vaak een langere reistijd: gemiddeld tussen de zes en acht uur. Momenteel vormt de prijs van treinreizen nog een uitdaging, aangezien vliegtickets vaak goedkoper zijn ondanks de grotere milieubelasting.”
“Er wordt verwacht dat een daling van treinprijzen in de toekomst een belangrijke rol kan spelen in de verschuiving naar duurzamer vervoer”, zegt Jurgen. “Wanneer treinreizen toegankelijker worden, kan dat meer reizigers motiveren om voor dit milieuvriendelijkere alternatief te kiezen. Tegelijkertijd is er een duidelijke trend zichtbaar waarbij toeristen die bewust willen reizen, vaker kiezen voor lokale producten, natuurbeleving en duurzame vervoersmiddelen.”
Hoewel Zwitserland sterk inzet op duurzaamheid, blijven er natuurlijk uitdagingen bestaan. Klimaatverandering heeft bijvoorbeeld een directe impact op wintersportgebieden. Zo vertelt Jurgen: “Winters worden steeds korter en sneeuwperiodes minder voorspelbaar. Waar het skiseizoen vroeger vaak al in november begon en tot april duurde, is het tegenwoordig korter. Tegelijk blijft de vraag naar wintersport groot, wat leidt tot hogere kosten voor infrastructuur en onderhoud. Ook het bouwen van nieuwe installaties in gletsjergebieden vraagt steeds grotere investeringen, omdat deze gebieden voortdurend in beweging zijn. Hierdoor ontstaat een delicate balans tussen economische belangen en ecologische bescherming.”
Voor de komende jaren blijft Zwitserland inzetten op bestaande initiatieven en langetermijnplanning. “Er bestaat een strategisch plan voor duurzaam toerisme tot 2030, waarin de verdere ontwikkeling van duurzame aanpak van Zwitserland centraal staat. Volgens de Sustainability Strategy 2030 van Zwitserland Toerisme ligt de focus in de komende jaren op klimaatadaptatie, het verder verlagen van CO₂-uitstoot en het versterken van duurzame mobiliteit en toeristische spreiding”, concludeert Jurgen.
Duurzaamheid in Zwitserland: “Swisstainable”
