Ontdek elke dag een artikel over een inspirerende bestemming: duurzaam, ecologisch en respectvol
Nr. 1 reissite in Vlaanderen
Op de kaart van Spanje is Santander een plek die je gemakkelijk over het hoofd ziet. Het ligt hoog in het noorden, ver van de toeristische routes van het zuiden, Barcelona of Sevilla. Toch zeggen degenen die er arriveren dat ze de ware essentie van Spaanse rust hebben gevonden: rustiger, sensueler, ondergedompeld in de bries van de Golf van Biskaje. Want Santander is een sfeervol landschap van wind, zout en licht, weerkaatst door de oceaan als een spiegel.
Wanneer je Santander vanaf het zuiden binnenkomt, is de eerste indruk: verrassing. Noord-Spanje heeft geen enkele gelijkenis met het zonovergoten zuiden. In plaats van palmbomen zijn er groene heuvels, en in plaats van droge lucht is de lucht gevuld met vocht en de geur van de zee. De stad strekt zich uit aan de oevers van de Golf van Biskaje als een amfitheater, met tribunes gevormd door kliffen en terrassen. Het kijkt uit over de oceaan, alsof het zichzelf dagelijks probeert gerust te stellen dat die er nog steeds is. Santander leeft al eeuwenlang aan zee. Vanuit de haven voeren mensen voor vis en goederen, en keerden terug uit Amerika met cacao, tabak en nieuwe verhalen. De haven was het hart van de stad – lawaaierig, ruikend naar teer, vol zeelieden en handelaren.
In de 19de eeuw kwam de elegantie. Aristocraten ontdekten dat Noord-Spanje een milder klimaat had en dat de golven van de Atlantische Oceaan effectiever waren in het kalmeren van de zenuwen dan de lucht in Madrid. Koning Alfonso XIII arriveerde: met volledige hoven, bedienden, architecten en een nieuw tijdperk. Santander werd de zomerhoofdstad van Spanje.
Maar die gloed vervaagde op een avond in februari 1941. Een orkaanwind trof de stad en een vonk ontstak in de Calle Cádiz en veranderde het stadscentrum in een paar uur tijd in een vlammende ruïne. De brand verwoestte vierhonderd gebouwen en duizenden mensen verloren hun huis. Later werd gezegd dat het “een brand was die de stad verwoestte, ook al was er geen oorlog”. Het centrum van Santander herrees uit de as – anders, moderner, maar met een ziel die ervoor zorgde dat het niet zomaar een haven of een badplaats werd. Juist in deze dubbele oorsprong – maritiem én stedelijk – schuilt vandaag de dag haar charme.
De stad begint bij de zee. En hoewel de Atlantische Oceaan hier grillig kan zijn, is dat voor niemand een bezwaar. Kijk maar naar het brede, goudgele strand Playa del Sardinero, door velen beschouwd als een van de mooiste van Spanje. Erboven loopt een promenade met witte hekken en daarlangs een rij hotels uit de vorige eeuwwisseling, waar ooit de aristocratie woonde. Tegenwoordig vind je er surfers, joggers, gezinnen en geliefden die in de schemering flaneren. Het is een plek die het ritme van de getijden ademt.
Een paar stappen verderop ligt het kleinere Playa de La Concha, beschut tegen de wind, bijna intiem. Wanneer de zon achter de kliffen zakt, krijgt het water een loodgrijze kleur. Verderop, aan de oostkant van de stad, begint een andere wereld: het wilde strand van Playa de Mataleñas. Steile trappen, uitgehouwen in de rotsen, leiden ernaartoe. Van bovenaf zie je de Atlantische Oceaan zich uitstrekken tot aan de horizon en de kliffen waar de wind zijn eigen melodie zingt. Het is een plek waar je de zee niet zozeer ziet, maar voelt op je huid, in je oren en in je hart.
Hoe verder je van de stad afgaat, hoe meer ruimte je krijgt, totdat het pad uiteindelijk de klifachtige heuvel van Cabo Mayor beklimt. Waar het land abrupt eindigt en de oceaan begint, staat een witte vuurtoren uit 1839. Beneden strekt zich een kloof uit, waar de golven met een gebrul beuken, alsof ze je eraan willen herinneren wie er werkelijk de baas is. Bij zonsondergang glinstert het gras goud, de wind draagt de smaak van zout met zich mee, en nog iets anders: een soort stilte die geen woorden behoeft.
Vanaf de stranden scheiden ons slechts een paar stappen van het schiereiland La Magdalena, het hart en symbool van de stad. Het schiereiland, dat uitsteekt in de Golf van Biskaje, trekt al eeuwenlang de aandacht van zeelieden en reizigers. Tegenwoordig is het een openbaar park, open voor het publiek, maar slechts een eeuw geleden was het de zomerresidentie van de Spaanse koninklijke familie en een symbool van luxe en moderniteit aan het begin van de 20ste eeuw.
Op het uiterste puntje staat het paleis La Magdalena, gebouwd tussen 1908 en 1912 in Engelse neorenaissancestijl. De architecten, Javier González Riancho en Gonzalo Bringas Vega, lieten zich inspireren door de landgoederen van aristocraten uit Cornwall en Schotland. Vandaar de karakteristieke torentjes, steile daken en uitgestrekte terrassen met uitzicht op de blauwe baai. In de zon glinsteren de witte muren van het paleis als een zeil op de oceaan, en de bries voert de geur van zout en zeewier met zich mee.
Het was hier dat koning Alfonso XIII en koningin Victoria Eugenie hun zomermaanden doorbrachten. Het interieur van het paleis bruiste van activiteit. Er werden bals, concerten, jachtpartijen en diplomatieke recepties gehouden. De koning genoot van vistochten en de koninklijke kinderen leerden zwemmen in de kustwateren. Het was een tijd waarin Santander transformeerde van een provinciestadje tot een elegante badplaats, maar toch nog steeds natuurlijk, met een wilde sfeer.
Na de val van de monarchie en de turbulente 20ste eeuw kwam het paleis in handen van de stad. Tegenwoordig huisvest het de Internationale Zomerschool van de Universiteit van Santander (Universidad Internacional Menéndez Pelayo) en zijn de voormalige balzalen omgebouwd tot collegezalen. Toch ademt de lucht nog steeds de sfeer van vervlogen tijden, met de subtiele geur van parfum, sigarenrook en zeemist. Een wandeling door de tuinen van La Magdalena is een reis tussen natuur en geschiedenis. Paden slingeren tussen pijnbomen, palmbomen en rotsachtige kliffen, met uitzicht op de oceaan en het nabijgelegen strand van El Sardinero. Meeuwen nestelen op de kliffen, hun kreten vermengen zich met het gebrul van de golven die tegen de stenen slaan. Tussen de bomen vind je sculpturen en voormalige gebouwen van de koninklijke boerderij, evenals een kleine omheining met zeeleeuwen en pinguïns, overblijfselen van een voormalige kinderboerderij. ’s Avonds, als de zon onder de horizon zakt en het paleis gloeit in een gouden licht, is het gemakkelijk te begrijpen waarom deze plek zo tot de verbeelding spreekt.
Santander herleefde toen de gedurfde structuur van het Centro Botín, ontworpen door de Italiaanse architect Renzo Piano, aan de baai verscheen. Twee ovale, witte rompen die boven het water hangen, lijken op schepen die klaar staan om uit te varen naar nieuwe horizonten. Het futuristische gebouw, dat het licht van de baai weerkaatst, is een symbool geworden van de wedergeboorte van de stad, een plek die het verleden herschept door middel van kunst, ruimte en ontmoeting. Binnen worden tentoonstellingen, concerten en workshops gehouden, terwijl bezoekers buiten op de uitkijkplatforms de haven, de baai en de verre oceaan bewonderen. het museum werd gebouwd en gefinancierd door de familie Botin, die de Bank Van Santander in handen hebben. De permanente tentoonstelling toont een prachtige selectie moderne kunst: Rothko, Sorolla, Matisse, Bacon, Miro,…
Aan de zuidkant van de oude stad, in een elegant gebouw uit het begin van de 20ste eeuw, bevindt zich het Kunstmuseum (MAS). Opgericht in de 19de eeuw, is het een van de oudste musea in de regio. De collectie varieert van klassieke schilderkunst – met name Francisco de Goya – tot hedendaagse Cantabrische en Spaanse kunstenaars. Het MAS is niet alleen een galerie, maar ook een kunstlaboratorium, dat laat zien hoe de perspectieven van mensen op de wereld en zichzelf kunnen veranderen.
Een paar straten verderop bevindt zich het Archeologisch Museum (Museo de Prehistoria y Arqueología de Cantabria, MUPAC). Het is een van de belangrijkste archeologische musea van Spanje. De collecties nemen bezoekers mee door duizenden jaren geschiedenis, van werktuigen uit de grotten van Altamira en La Garma, via aardewerk, ornamenten en overblijfselen van oude nederzettingen tot middeleeuwse artefacten. MUPAC is een reis naar de diepten van de tijd, een herinnering dat Cantabrië altijd een ontmoetingsplaats is geweest voor mensen, culturen en ideeën.
Zeeliefhebbers zullen genieten van het Maritiem Museum (Museo Marítimo del Cantábrico). Dat indrukwekkende complex combineert een museum en een aquarium. De vier tentoonstellingsruimtes vertellen het verhaal van de relatie van de mens met de oceaan: van oude vistechnieken en scheepsbouw, via mariene biologie tot hedendaags oceanografisch onderzoek. In de enorme bassins zwemmen vissoorten die ’s ochtends nog te vinden waren op de Mercado del Este.
En als je kunst letterlijk “aan het einde van de wereld” wilt ervaren, mag je het Centro niet missen. Het Cabo Mayor Lighthouse Art Center (Centro de Arte Faro de Cabo Mayor) is gevestigd in een voormalig vuurtorengebouw op een rotsachtige landtong met uitzicht op de open oceaan. Drie tentoonstellingszalen tonen werk van kunstenaars die geïnspireerd zijn door de zee en het licht, evenals de collectie van Eduardo Sanz, een Cantabrische schilder voor wie vuurtorens een metafoor waren voor herinnering en eenzaamheid.
Als de avond valt, ontwaakt Santander opnieuw. De zon zakt achter de kliffen van Cabo Mayor en de stad verandert in bars en tavernes, waar het geluid van gesprekken zich vermengt met het klinken van glazen. In de wijk Puerto Chico – een voormalige vissershaven – ruiken de smalle straatjes naar gegrilde vis, wijn en de licht zilte bries van de baai. Kommen olijven en borden sardines staan langs de toonbanken en het gesis van koekenpannen is achter de toonbank te horen. Bewoners, toeristen en vissers in rubberen laarzen staan zij aan zij aan de bar. Niemand haast zich hier naar huis en iedereen is gelijk voor een bordje pintxos. Het is de noordelijke versie van tapas: een sneetje brood met iets kleins, kleurrijks en lekkers, zoals bijvoorbeeld een stukje tonijn met paprika, een plakje geitenkaas met karamel, een garnaal in beslag, en soms gewoon een ansjovis en een olijf, vastgezet met een tandenstoker.
In Santander gaat de zon niet in stilte onder, maar in… gelach en gezellige gesprekken. Het symbool van de stad is rabas, goudbruin gebakken inktvis, knapperig alsof ze het geluid van golven tegen de kust oproepen. Sommigen zeggen dat hun smaak puur Cantabrië is. De andere trots van de regio is de ansjovis uit Santoña, een kleine haven vlakbij Santander. Hier fileren vrouwen al generaties lang met de hand kleine visjes, die vervolgens worden gerijpt in olijfolie of zout. Elke filet is het resultaat van geduld en precisie: klein, maar perfect, als een miniatuurtje van de oceaan.
In tegenstelling tot Zuid-Spanje worden hier geen typische tapas gegeten. In Cantabrië worden raciones besteld, grotere porties om te delen, omdat eten vooral een gemeenschappelijk ritueel is. Bonito del norte – tonijn met wit vlees – verschijnt op tafel, sardines a la plancha, kabeljauwkroketten en soms een visstoofpot die naar zeemist ruikt.
En als dessert? Een absolute aanrader is de quesada pasiega, de trots van de bergvalleien van Pasiegos. Het is een kruising tussen cheesecake en custard: zacht, zoet en geurig met citroen en kaneel. Het wordt vaak geserveerd met sobaos pasiegos, een boterachtig gebakje dat smelt in je mond en perfect past bij koffie na een avondwandeling langs de boulevard. Wanneer je de bar verlaat, voel je Cantabrië nog steeds in alle opzichten.
